YAREN DİYARI ÇANKIRI

Yılın yarısında karlarla kaplı yüce dağları,topraklarının üçte birini kaplayan ormanları,kamp, karavan, yaya ve atlı yürüyüş,bisiklet, fotoğrafçılık ve avcılık gibi pekçok turizm çeşidine elverişli yaylaları, zengintermal kaynakları ve içmeleri, yüzyıllardıryaşatılan kültürel değerleri, seveceninsanları ve geleneksel konukseverliği iledoğayla baş başa kalmak ve şehir hayatındanuzaklaşmak isteyenler için arayıpda bulunamayacak gizli bir cennettirÇankırı.

İç Anadolu Bölgesinin kuzeyinde İç Anadoluile Batı Karadeniz geçiş alanındabulunan Çankırı ilinin denizden yüksekliği720 metredir. İlin kuzey sınırındakidağlar aynı zamanda en yüksek kesiminiteşkil eden Kuzey Anadolu dağlarınınikinci sırasındaki Ilgaz Dağlarıdır. İl sınırlarıiçindeki akarsuların en büyüğü, aynızamanda ülkemizin en uzun nehri olanKızılırmak’tır.

Orta Anadolu’nun kuzeyinde, Kızılırmakile Batı Karadeniz ana havzaları arasındayer alan Çankırı, 40° 30’ ve 41º kuzey enlemleriile 32° 30’ ve 34º doğu boylamlarıarasında yer almaktadır. İlin komşuları batıdaBolu, kuzeybatıda Karabük, kuzeydeKastamonu, doğuda Çorum ve güneydeAnkara ile Kırıkkale’dir. Ülke topraklarının%o 94’lük bölümünü oluşturan toplam7.430 Km²’lik bir alana sahiptir.İlin ormanları başta Ilgaz ilçesi olmak üzereEldivan, Elaman, Eğriova, Düvenlik, IşıkDağı, Ilısılık, Yapraklı, Sarıkaya, Karakayave Erikli dağları ve çevresindedir. İldekibitki örtüsünün üst florasını oluşturaniğne yapraklı ağaçlar, özellikle karaçam,sarıçam, ardıç, meşe, ladin ve köknar gibiorman ağaçlarıyla ahlat ve kızılcık ağaçlarıdır.Ayrıca akarsular boyunca söğüt vekavak ağaçları ile zengin meyve bahçelerinerastlanmaktadır.

İlde İç Anadolu Bölgesi’nin kara iklimiegemendir. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğukve yağışlı geçmektedir. En sıcak aylarTemmuz ve Ağustos, en soğuk aylar Ocakve Şubat’tır.

Çankırı’da Neolitik Devirden (M.Ö.7000-5000) bu yana kesintisiz bir yerleşiminvarlığı bilinmektedir. Çankırı’nın bilinentârihi Hititlere dayanır ve bir Hitit beyitarafından kurulmuştur. Hitit İmparatorluğununmerkezi olan Hattuşaş’a yakınoluşu sebebiyle önemli bir şehirdi.

M.Ö. 1200 senelerinde iç savaşlar sebebiyleHitit İmparatorluğu parçalanıp zayıflayınca,Çankırı, Frikyalıların eline geçti.Daha sonra şehri Lidyalılar ele geçirdiler.M.Ö. 6. asırda Persler bu bölgeyi Lidyalılar’danaldılar. İki asır sonra MakedonyaKralı İskender, Persleri yenerek bu bölgeyide eline geçirdi. İskender’in ölümü üzerineÇankırı Galatların eline geçti ve “Gangaris”(keçisi bol ülke) ismi ile başkentoldu. Roma İmparatorluğu Anadolu’nunbir kısmı ile berâber Çankırı’ya hâkimoldu. Roma’nın ikiye bölünmesi üzerinebu kısım Doğu Roma (Bizans)elinde kaldı.

1071 Malazgirt Savaşından sonra ÇankırıTürkler tarafından fethedildi. Selçuklularınönemli beyliklerinden olan Danişmendoğullarıbölgeye hâkim oldular.Danişmend Devletinin kurucusu olanMelik Ahmed Danişmend Gâzi, Alparslan’ınkomutanıydı. Çankırı’nın fethiniEmir Karatekin’e vermişti. Bu komutan1082’de Çankırı’yı fethetti ve 1106 senesinekadar Çankırı valiliğini yaptı. 1134’teBizanslılar bir ara Çankırı’yı işgal ettilersede, kısa bir müddet sonra Selçuklu SultanıBirinci Mes’ûd, Çankırı’yı 1137’de yenidenfethetti. Selçuklu devletinde mühim birşehir olan Çankırı, Moğol ve İlhanlılarınistilâsına uğradı. Daha sonra Candaroğullarıbölgeye hâkim oldular.

Birinci Murad, Çankırı’yı Osmanlı Devletinintopraklarına katmıştır. 1402 AnkaraSavaşında Candaroğulları şehri tekrar elegeçirdiyse de, 1439’da Çelebi Sultan Mehmed,Çankırı’yı yeniden Osmanlı Devletinekattı. Osmanlı döneminde yönetimbakımından Anadolu eyaletine bağlı birLivanın merkezi olan Çankırı, Cumhuriyetinilanından önce Kastamonu vilayetinebağlı bir sancağın merkezi idi. İstiklâl Harbindeİnebolu-Kastamonu yolu ile gelencephaneyi Ankara’ya ulaştırmada Çankırıerkek ve kadınlarının, cephanenin IlgazDağını aşmada Kale ve Kıyısın köylerininhizmetleri çok büyük olmuştur. (Kengırı)kelimesinin (Çankırı) suretinde yazılması11/ 4/ 1341 (1925 Miladi) tarihinde ÇankırıMilletvekili A.Talat ONAY’ın öncülüğündeTBMM’ye verilen bir teklifle değiştirilmiştir.1050 ve 1944’te büyük depremgeçirmiştir.

Çankırı Gurbette Yaşıyor

19. yüzyılın sonunda yaklaşık 16 bin olduğutahmin edilen nüfusunu, Türkiye Cumhuriyeti’ninilk yıllarında 10 binin altınadüştüğü görüldü. (1927’de 8.847). Ancak1940’da 10 bini yeniden aşabilen (10.235)nüfus 1970’te 25 bini geçti (26.124).1990’da da 45.496’ya ulaştı.

Yüzölçümü 7.490 km2 olan Çankırı’da kilometrekareye25 insan düşmektedir. Çankırınüfus yoğunluğu 25/km2’ dir. Çankırı nüfusunun%68,62 kısmı il ve ilçe merkezlerinde,%31,38 kısmı ise köy ve beldelerdeyaşamaktadır. Çankırı nüfusu 2014 yılınagöre 183.550’dir.Bu nüfus, 91.800 erkekve 91.750 kadından oluşmaktadır. Yüzdeolarak ise: %50,01 erkek, %49,99 kadındır.Çankırı göç veren bir ilimiz olması sebebiyle,Çankırı dışında yaşayan Çankırılılar dahaçoğunluktadır. Ankara ve İstanbul’da 500binden fazla Çankırılı yaşamaktadır.

Çankırı’da Merkez ilçe, Atkaracalar, Bayramören,Çerkeş, Eldivan, Ilgaz, Kızılırmak,Korgun, Kurşunlu, Orta, Şabanözü, Yapraklıolmak üzere 12 ilçe bulunmaktadır.Çankırı’da 2012 yılı verilerine göre 366 köybulunmaktadır ve bunların 258’i ormanköyüdür.

İlçelere Göre Çankırı Nüfusu

İlçe

Erkek Nüfusu

Kadın Nüfusu

Toplam Nüfus

Merkez

43.494

42.887

86.381

Çerkeş

8.815

8.769

17.584

Ilgaz

7.170

7.258

14.428

Orta

6.440

6.336

12.776

Şabanözü

5.132

5.207

10.339

Kurşunlu

4.172

4.079

8.251

Yapraklı

3.938

4.306

8.244

Kızılırmak

3.637

3.886

7.523

Atkaracalar

2.924

2.778

5.702

Eldivan

2.699

2.862

5.561

Korgun

2.077

2.138

4.215

Bayramören

1.302

1.244

2.546

Çankırı Karatekin Üniversitesi

Çankırı’da 2006 yılında kurulmuş olan Çankırı Karatekin Üniversitesi faaliyet göstermektedir. Üniversiteye bağlı meslek yüksekokulları da Merkez’de ve ilçelerde faaliyetlerine devam etmektedir. Çankırı Merkez’de 1 özel hastane, 1 devlet hastanesi bulunmaktadır. İlçelerin birçoğunda da hastane bulunmaktadır. Çankırı Merkez’de 4 sinema salonu, 1 tiyatro salonu bulunmaktadır.

İklimi ve Bitki Örtüsü

Çankırı'da genellikle İç Anadolu ya özgü iklim etkisi görünmektedir. Merkez,Ilgaz ve Yapraklı ilçelerinde kışlar serin, yazlar ılık geçerken, Çerkeş ilçesinde kışlar soğuk, yazlar ise serin geçmektedir.

İlin en fazla yağış alan ilçesi, Yapraklı'dır. Yapraklı'da hemen hemen her mevsim yağış gözlemlenir. Merkezden, güneye doğru gidildikçe iklim ve bitki örtüsünde değişiklik ve zayıflama görünmektedir. Araştırmalar sonucu, il topraklarının 2-3 yüzyıl öncesine kadar bazı tuzlu bölgeler hariç, ormanlarla kaplı olduğu belirlenmiştir. Ne var ki, tarla açmak amacıyla yapılan bilinçsiz kesimler, hayvan otlatmak için ormanlardan yararlanılması, müdahale imkânı olmayan orman yangınları ve iklim değişiklikleri yüzünden, bu orman bölgelerinin büyük çoğunluğu yok olmuştur.

İlin, bütün bu tahribattan sonra geriye kalan ormanları, Ilgaz ilçesi başta olmak üzere Elaman, Eğirova, Ovacık, Düvenlik, Ilısılık, Yapraklı, Sarıkaya, Karakaya ve Erikli Dağları ve çevresindedir.İldeki bitki örtüsünün üst florasını oluşturan iğne yapraklı ağaçlar, özellikle de karaçam, sarıçam, ardıç, meşe, ladin ve köknar gibi orman ağaçlarıyla ahlat ve kızılcık ağaçlarıdır. Bitki örtüsünün alt florasında ise hububat, yemlik ve yemeklik baklagiller ile ayrıkotu, devedikeni ve yumak gibi bitkiler bulunmaktadır. Ayrıca akarsular boyunca söğüt ve kavak ağaçları ile zengin meyve bahçelerine de rastlanmaktadır.

İlde rastlanan başlıca av hayvanları, kurt, tilki, tavşan ve sincaptır. Uzun yıllar düzenli mücadele edilmediği için, yaban domuzu sayısından belirgin bir artış olmuştur. Fakat son yıllarda yapılan düzenli ve etkin mücadeleler nedeniyle, yaban domuzu sayısında belirgin bir azalma sağlanmıştır.Çankırı tuz fabrikası da büyük önem taşır.